Zdrave zamjene za opasnu bijelu smrt-šećer

Energija prirodnih zaslađivača

U svakodnevnoj upotrebi treba koristiti voće i povrće, jer u malim količinama sadrže fruktozu koja je povezana sa biljnim vlaknima. Za kontinuirani rad potrebno je obezbjediti postojanu energiju koju daju samo prirodni šećeri iz ugljenih hidrata u obliku složenih šećera skroba iz cjelovitih, integralnih žitarica, mahunarki, povrća, voća i morskog povrća. Oni se razgrađuju postepeno i nemaju efekat kao bijeli šećer Slatko je osnovna hrana za mozak i mišiće, ona opušta i centrira čitav organizam. Optimalna dnevna ishrana treba da sadrži oko 70% prirodno slatkog ukusa, a ostatak od 30% slano, kiselo i ljuto. U okviru toga 1–5% rafinisanog bijelog kristalnog šećera može da se koristi u bezglutenskoj ishrani. Ne sme se previše koristiti jer ne doprinosi uravnoteženom zdravlju. Zaslađivači mogu biti prirodni i vještački.

PRIRODNI ZASLAĐIVAČI

Prirodni šećer je saharoza, fruktoza, laktoza, maltoza i glikoza, koji imaju veliku energetsku vrijednost. Prirodni invertni šećer je i med. Šećer se nalazi u svim grupama prehrambenih namirnica. Najviše ga ima u prirodnom obliku u voću, povrću i žitaricama. Šećer se apsorbuje u sluznicama tankog crijeva, dospjeva u krv i tu se stalno nalazi u istoj koncentraciji, potreban je svim ćelijama, naročito, moždanim. Višak šećera primljen u organizam odlaže se u obliku glikogena u jetri i služi kao energetska rezerva ili se pretvara u masne materije. Voćni i grožđani šećer (glikoza i fruktoza) bez ikakvih transformacija ide direktno u krv i ćelije ih koriste kao gorivni materijal. Najviše ovog šećera koriste ćelije mozga i crijeva. Prosti šećeri vrlo brzo mogu da se pretvore u glikogen, koji služi kao rezerva ugljenih hidrata u organizmu.

Med

Pripada grupi prirodnog invertnog šećera, sadrži oko 80% ugljene hidrate. Posle bijelog šećera, on sadrži najviše saharoze: cvjetni nektar je, u stvari, saharoza, koju pčele razlažu na fruktozu i glikozu. Med sadrži mnogo alkalnih minerala i enzima, a zapravo je hrana koja ima kiseli karakter. Preporučuje se da se uzima u manjoj kolčini rastvoren u malo mlake vode. Med se sastoji od fruktoze i glukoze te sadrži malo više kalorija od nekih drugih prirodnih zaslađivača. Prosječan glikemijski indeks meda je umjeren (kreće se od 32-85, ovisno o vrsti meda). Jedna čajna žličica meda sadrži oko 21 kaloriju i 6 grama ugljikohidrata. Zašto je on ipak bolja opcija od šećera? Za razliku od konzumnog šećera, med osigurava preko sto korisnih sastojaka. Tako uz šećere sadrži organske kiseline, aminokiseline, minerale, vitamine C i B skupine te polifenole i aromatske tvari. Antivirusno i antibakterijsko djelovanje su još jedna prednost meda.

Javorov sirup

Dobija se cijeđenjem iz debla javora, vrlo je sladak i ukusan, veoma je jak koncentrat. Od 4 litre sirupa dobija se 150 litara soka. Čisti javorov sirup (100%) sadrži 65% saharoze. Ukus mu podseća na preprženi šećer. Koristi se u poznatoj detoksikacionoj „limunovoj dijeti”. 30 ml javorovog sirupa ima 105 kalorija. Sadrži: 23 g ugljenih hidrata, 4 mg natrijuma, 55 mg kalijuma, 6 mg kalcijuma, 6 mg magnezijuma, 5 mg gvožđa, 6 mg vitamina B1 i 2 mg B2. Ima niži glikemijski indeks (54) pa podiže razinu šećera u krvi sporije u odnosu na stolni šećer. Njegova prednost je pospješivanje probave, ubrzanje metabolizma i čuvanje jetre. Zahvaljujući velikim količinama cinka i mangana jača imunitet te uspješno pomaže u borbi protiv virusa i prehlada.

Pročitaj još: Slatka smrt - šećer u ishrani

Kokosov šećer

Kokosov šećer se godinama koristi kao zaslađivač u južnoj i jugoistočnoj Aziji. To je granulirani šećer koji se proizvodi od cvjetova kokosovih palmi. Vrlo je ugodnog okusa i može se dodavati u razna jela i napitke. Kokosov šećer ima niski glikemijski indeks (35). Sadrži jednostavne šećere koji se brzo razgrađuju u krvi te pružaju trenutačnu energiju. On je dobar izvor kalija i željeza i obiluje vitaminima B1, B2, B3 i B6. Sadrži dva puta više željeza, četiri puta više magnezija te deset puta više cinka nego smeđi šećer.

Agava sirup

Često ga zovu „medena vodica“, jer ima blagi okus i svijetlu boju. Ovaj sirup se dobiva iz agave (biljke bliskoj kaktusu), a sadrži 92% fruktoze. Ostatak se odnosi na glukozu. U usporedbi s ostalim prirodnim sladilima ima niži glikemijski indeks (15). No, niži glikemijski indeks ne znači i manju slatkoću – agava je do 1,6 puta slađa od običnog šećera te je i kaloričnija od glukoze. Ona sadrži inulin, biljni polisaharid koji nalazimo u povrću poput luka i šparoga te povoljno djeluje na mikrofloru crijeva potičući rast „dobrih“ bakterija. Minerali poput kalcija, željeza i vitamina B i C, ovaj sirup čine pogodnim za korištenje kod ljudi alergičnih na med.

Kukuruzni slad

proizvodi se od isklijalih zrna kukuruza, sadrži maltozu (šećer iz kukuruza), vitamin B i obilje minerala. Lakše se vari i koristi se sa ostalim sastojcima za dezert. Izgledom podseća na med, ali ima blaži ukus. Pirinčani slad (Amasake) – dobija se fermentacijom od pirinča, gust je, prijatnog ukusa i krem boje. Po svom izgledu podseća na med. Najbolje ga je koristiti sa voćem, jer im ne menja ukus ni boju, i sa kombinovanim namirnicama. Poslužuje se i kao topli i hladni napitak, rastvoren sa vodom. Sirup od šećerne repe – tamne je boje, veoma gust i sladak sa ukusom na repu. Ima mnogo mineralnih sastojaka (najviše gvožđa). Koristi se za pravljenje kolača sa jabukama od kiselog testa.

Sirup od urmi

Tipično je mrke boje. Priprema se od svježih urmi poslje vađenja koštica. Meso se izgnječi, ispresuje i dobijeni sok se kuva dok se ne zgusne. Uglavnom se koristi kao dodatak jelima začinjenim karijem.

Sušeno voće

zaslađivač se dobije kada se dehidrirano sušeno voće potopi u hladnu vodu, doda prstohvat soli (da pusti slast) i izmiksuje.

Stevia (Stevia rebaudiana)

To je paragvajska biljka iz čijeg lista se izdvaja ekstrakt steviozid koji ima voćni ukus. To je prirodni zaslađivač koji je do 50 puta slađi od šećera, a bez kalorija. Koristi se kao zamjena za veštačke zaslađivače i šećer. Ne karameliše kod prženja i ne fermentiše u alkohol. Oni mogu biti u obliku praha, tableta ili tečnosti. Upotrebljava se za kuvanje, pečenje, prerađevine od voća, povrća, pripremu umaka i mlječnih proizvoda (šlag, puding, voćni jogurti), napici (čaj, kafa, sokovi, limunada), torte, kolači, sladoledi. Ljekovita svojstva: ima snažna antioksidativna svojstva, reguliše nivo šećera u krvi, snižava povišeni krvni pritisak, pomaže oslobađanje insulina iz pankreasa, sprečava razvoj nekih bakterija, smanjuje oboljenja od gripa i nazeba. Pojačava energiju i mentalnu aktivnost, predstavlja izvor biljnih hormona rasta. Smanjuje želju za slatkom i masnom hranom. Za liječenje se koristi samo u propisanim količinama

Voćni šećeri

Skoro svi sokovi od voća sadrže veću količinu voćnih šećera (sorbitola i fruktozu). Kontraindikacije: osobe koje ne mogu svariti voćne šećere imaju za posljedicu dijareju. Zbog toga se oni dugo zadržavaju u debelom crijevu, gdje ih napadaju bakterije, izazivajući fermentaciju, dijareju, gasove i grčeve u trbuhu. Najveći krivac je sok od jabuka, bogat fruktozom i sorbitolom, zatim sok od kruške i bijelog grožđa. Najsigurniji je sok od narandže, jer sadrži malo fruktoze, a nimalo sorbitola.

Šećerni sirup (Melasa)

Šećerni siruo je ostatak guste tekućine kristalisanog šećera iz kaše od šećerne trske. Jak je zaslađivač, a po nekim svojstvima i gustini podseća na med. Sadrži saharozu i glukozu, više minerala (magnezijuma kalcijuma, kalijuma,) i vitamina u odnosu na žuti šećer.

Sorbitol

sam po sebi nije opasan za oboljenje zuba, ali kao hrana pogodna je podloga za razvoj bakterija u ustima (Streptococus mutans). Kod unosa zaslađene hrane, sorbitol se udružuje sa bakterijama, izazivajući truljenje zuba. Djeluje kao laksativ, i kao takav izaziva bol u stomaku, nadutost, probleme sa debelim crijevom i izaziva dijareju. Poremećaji se obično pojave pola do tri sata posle uzimanja hrane zaslađene sorbitolom, kod osoba koje ga ne mogu dobro usvojiti. Sorbitol se koristi u dijetalnim slatkišima, mentol bombonama, žvakaćim gumama i gotovoj hrani, a nalazi se i u manjim količinama u voću (naročito trešnjama, kruškama, breskvama, šljivama i jabukama). Ksilitol – koristi se za zaslađivanje zvakaćih guma, u dijetalnim slatkišima, mentol bombonama i gotovoj hrani. Ljekovita svojstva: umanjuje rizik od zapaljenja srednjeg uva, zaustavljajući rast bakterija pneumokoka i umanjuje njihovu sposobnost da prionu uz Eustahijevu tubu koja povezuje ždrelo sa unutrašnjim uvom.

Manitol

koristi se kao i prethodni zaslađivači u dijetalnim slatkišima, mentol bombonama, žvakaćim gumama i gotovoj hrani. Ponaša se na isti način kao i sorbitol.

Preporuke za zdravije zaslađivače

Zaslađivači koji se mogu koristiti: Stevia, Upareni sok šećerne repe, Voćni sok, Sirup od pirinča, Med, Koren sladića (malo), Fruktooligosaharidi, Amasake, Šećerni alkoholi (malo). Zaslađivači koje treba izbegavati: Aspartam, Neotam, Sukraloza (Silenda), Acesulfam-K (Sunette, Sweet&Safe, SweetOne), Ciklamat, Saharin, Rafinisani šećer (malo), Jaki zaslađaivači od fruktoze, Ječmeni slad.

Zašto moramo unositi šećere u organizam?

Najvažniji monosaharid je glukoza, koja se u krvi nalazi u stalnoj koncentraciji, koju regulišu hormoni. Najpristupačnija je za rad svih tjelesnih ćelija, naročito moždanih. Sniženje koncentracije glukoze u krvi ima za posljedicu funkcionalno zakazivanje mozga (hipoglikemija). Ćelije čovjekovog organizma imaju sposobnost sistema koji je prilagođen šećeru kao najprikladnijem izvoru energije. Višak neapsorbovanog šećera iz crijeva odlaže se u u obliku složenog ugljikohidrata (polisaharida) glikogena u jetri (oko 50 g) kao energetska rezerva.

U vrijeme kada čovjek ne jede, glikogen se u jetri razgrađuje u glukozu i odlazi u krv. Višak šećera koji jetra ne može primiti izbacuje se u krvotok u vidu masnih kiselina (materija). One se, najprije, talože na neaktivnim djelovima tijela (zadnjici, butinama, predeo stomaka). Ako se i dalje konzumiraju jednostavni šećeri, tada se sakupljaju oko srca, jetre, bubrega i oblažu ih masnim naslagama i sluzi. Naslage mogu da prodru unutar tkiva, što ima za posljedicu slabljenje funkcija organa (arterioskleroza, srčani napadi, dijabetes, povišeni krvni pritisak, kamen u žuči, artritis, problemi sa kičmom.

Procesima promjene šećera uglavnom upravlja inzulin, hormon rasta i kortizol. Kada se govori o bezbjednosti ili štetnosti šećera po zdravlje čovjeka, onda je obavezno poznavanje vrsta šećera.